Đất hiếm Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt đáng chú ý khi Bộ Công thương đề xuất đưa khoáng sản này vào danh mục 17 loại khoáng sản được phép xuất khẩu theo những điều kiện nhất định. Dự thảo hiện được Bộ Tư pháp thẩm định, nhưng không có nghĩa cứ sở hữu mỏ là có thể khai thác rồi bán thẳng ra nước ngoài. Với loại tài nguyên được xem là chiến lược, câu chuyện không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu dưới lòng đất, mà còn ở khả năng biến chúng thành sản phẩm có giá trị cao.
Theo dự thảo, đất hiếm chỉ được xuất khẩu khi đáp ứng tiêu chuẩn chế biến sâu, với các sản phẩm như oxide riêng rẽ, kim loại, hợp kim, bột hợp kim hoặc nam châm vĩnh cửu đất hiếm. Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam muốn gắn hoạt động xuất khẩu với năng lực công nghệ và mức độ chế biến, thay vì mặc nhiên cho phép mọi loại khoáng sản chiến lược ra thị trường quốc tế. Nói cách khác, đào được tài nguyên mới chỉ là bước đầu; làm chủ công nghệ chế biến mới là bài toán khó hơn.
Theo số liệu được dẫn từ Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, Việt Nam có trữ lượng đất hiếm ước tính khoảng 3,5 triệu tấn, đứng thứ sáu thế giới, trong đó có mỏ Đông Pao tại Lai Châu. Tiềm năng là đáng kể, nhưng biến trữ lượng thành lợi thế kinh tế còn phụ thuộc vào công nghệ, vốn đầu tư, môi trường và chuỗi cung ứng. Trong cuộc đua đất hiếm toàn cầu, sở hữu kho báu chưa đủ để bảo đảm vị thế. Điều quan trọng là Việt Nam có thể tạo ra bao nhiêu giá trị từ nguồn tài nguyên ấy, thay vì chỉ dừng lại ở việc bán những gì được lấy lên từ lòng đất.









