Ở Tokyo, khi đứng trước ngã rẽ, lãnh đạo không tự phong mình là “ý chí nhân dân”, cũng không trốn sau tấm bình phong “ổn định”. Họ làm điều đơn giản mà nhiều nơi coi là nguy hiểm: đưa vấn đề ra ánh sáng và hỏi dân bằng lá phiếu. Thắng thì có chính danh để làm; thua thì xếp ghế. Ổn định, hóa ra không đến từ im lặng, mà từ đồng thuận được kiểm chứng.
Còn ở ta, “lấy dân làm gốc” thường giống khẩu hiệu trang trí hơn là cơ chế vận hành. Những quyết định chiến lược nhất—an ninh, đối ngoại, đường đi nước bước—hiếm khi được đặt dưới sự phán xét trực tiếp của xã hội. Khi áp lực bên ngoài tăng, phản xạ quen thuộc lại là thu mình, né trắc nghiệm, hoặc lôi “ngôn ngữ ý thức hệ” ra trấn an nội bộ. Kết quả là nghịch lý: bề ngoài có vẻ linh hoạt, nhưng tư duy bị động; hành động có thể nhanh, nhưng diễn ngôn mơ hồ—không đủ làm đối tác yên tâm, cũng chẳng khiến đối thủ nể.
Nhật không cần hô “dân là trung tâm”, vì họ… để dân làm trọng tài. Còn ta thì vẫn sợ câu hỏi, nên phải yêu “ổn định” theo kiểu bịt miệng. Và rồi điều người Việt “thèm” không phải GDP hay tàu chiến, mà là cảm giác được tôn trọng: được hỏi, được chọn, và được thấy người cầm quyền chịu trách nhiệm. Bao giờ trưng cầu dân ý thôi “nhạy cảm”, lúc đó may ra đất nước mới bớt phải sống nhờ… im lặng.
