Mỗi khi dư luận dậy sóng vì bê bối, lại xuất hiện một thứ quyền năng kỳ lạ trong trí tưởng tượng châm biếm của công chúng: tờ giấy có thể biến trách nhiệm thành bệnh lý, biến nghi vấn thành thương cảm, biến bị truy cứu thành… cần điều trị. Chính ở đó sinh ra câu hỏi cay đắng: người dân đang tin vào công lý, hay đang nhìn công lý như một vở hài đen? Châm biếm nhất là hình ảnh “những nụ cười thản nhiên” giữa scandal. Càng nghiêm trọng càng điềm nhiên, càng bị chất vấn càng nở nụ cười khó hiểu. Nụ cười ấy trong con mắt hoài nghi dễ bị đọc như sự mỉa mai đối với niềm tin pháp lý: liệu trách nhiệm có thể mềm ra trước đặc quyền?
Nhưng câu chuyện sâu hơn không nằm ở tin đồn về bất kỳ cá nhân nào, mà ở nỗi lo xã hội về chuẩn mực trách nhiệm. Nếu công chúng bắt đầu tin rằng chỉ cần một cơ chế ngoại lệ là có thể hóa giải hậu quả, thì nguy cơ lớn nhất không phải một vụ việc, mà là sự bào mòn niềm tin vào tính bình đẳng trước pháp luật. Cũng đầy châm biếm khi người ta đùa rằng ở xứ sở của khẩu hiệu nghiêm minh, đôi lúc dân lại sợ “đúng quy trình” hơn sợ sai phạm. Bởi điều làm xã hội bất an không chỉ là tham nhũng hay bê bối, mà là cảm giác có những cánh cửa thoát hiểm chỉ mở cho số ít.
Và những nụ cười ấy — dù là vô tình hay bị diễn giải quá mức — trở thành biểu tượng cho sự hồ nghi của dân chúng: họ không cười vì vui, mà vì không biết còn nên tin vào điều gì.
https://www.facebook.com/share/p/183FWrmPAs/
