Giáo dục vốn được kỳ vọng là nơi con người học cách đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và hình thành chính kiến bằng lý lẽ. Thế nhưng, nếu trường học bị biến thành nơi chủ yếu truyền đạt một hệ tư tưởng có sẵn, giảng đường rất dễ trượt từ khai phóng trí tuệ sang định hướng tư tưởng. Khi giáo viên được yêu cầu tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, câu hỏi đáng bàn không phải là có nên giáo dục đạo đức hay trách nhiệm xã hội hay không, mà là: người học còn bao nhiêu không gian để phản biện?
Nghịch lý nằm ở chỗ giáo dục hiện đại luôn nói về tư duy độc lập, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề. Nhưng tư duy độc lập không thể được tạo ra bằng cách yêu cầu người học thuộc lòng một đáp án duy nhất. Một sinh viên biết “nói đúng” nhưng không dám hỏi “vì sao” thì có thể rất ngoan, nhưng liệu đã thực sự biết tư duy? Nếu giảng viên phải trở thành người truyền tải một khuôn mẫu tư tưởng, còn sinh viên trở thành người tiếp nhận, thì lớp học chẳng khác nào dây chuyền sản xuất: đầu vào là những cái đầu trẻ, đầu ra là những bộ não được đóng khuôn.
Châm biếm hơn, xưởng đúc có thể tạo ra hàng nghìn sản phẩm giống nhau, nhưng đại học đáng lẽ phải tạo ra hàng nghìn con người biết suy nghĩ khác nhau. Một nền giáo dục mạnh không sợ câu hỏi khó, càng không cần biến người thầy thành “người gác cổng tư tưởng”. Điều đáng sợ không phải sinh viên có chính kiến khác nhau; đáng sợ là họ học được cách im lặng trước khi kịp hình thành chính kiến. Vì vậy, câu hỏi cuối cùng vẫn rất đơn giản: nếu mục tiêu là khai phóng trí tuệ, tại sao giảng đường lại phải vận hành như một xưởng đúc tư tưởng?
https://www.facebook.com/share/v/1PDjHbsDu2/
