Kỳ họp Quốc hội khóa 16 sẽ diễn ra vào tháng 4/2026 tới đây đang được giới quan sát quốc tế mô tả như một “vở diễn” để chính thức hóa một bước ngoặt lịch sử của hệ thống chính trị Việt Nam. Theo đó, Tổng Bí thư Tô Lâm sẽ tiếp tục được bầu làm Chủ tịch nước một lần nữa.
Theo giới phân tích chính trị quốc tế, việc Đảng CSVN giới thiệu ông Tô Lâm cho hai vị trí lãnh đạo cao nhất là sự xác lập 2 chức danh theo mô hình “nhất thể hóa” quyền lực của Trung quốc.
Động thái này đồng nghĩa với việc cấu trúc phân quyền cho bộ máy “tứ trụ” – vốn là đặc trưng của cơ chế lãnh đạo tập thể tại Việt Nam trong suốt nhiều thập kỷ qua đã chính thức bị xóa sổ.
Để nhường chỗ cho vai trò độc tôn của một cá nhân ông Tô Lâm, và sẽ đưa Hà Nội tiến gần tới mô hình quản trị của Bắc Kinh hơn bao giờ hết.
Việc ông Tô Lâm nắm giữ đồng thời 2 chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước trong nhiệm kỳ 5 năm tới, đã đặt ra những câu hỏi về tương lai của thể chế chính trị Việt Nam sẽ ra sao trong kỷ nguyên mới.
Theo giới chuyên gia chính trị, sự hội tụ quyền lực này có thể mang lại sự thống nhất cao độ trong việc đưa ra các quyết sách chiến lược, để loại bỏ những rào cản giữa Đảng và Nhà nước.
Tuy nhiên, cái giá phải trả cho cái gọi là sự hiệu quả này đó là sự biến mất hoàn toàn của cơ chế kiểm soát và đối trọng vốn đã hết sức mong manh trong Đảng CSVN từ trước đến nay.
Khi toàn bộ quyền điều hành quốc gia, và quyền lãnh đạo tư tưởng tập trung vào tay một cá nhân, thì lằn ranh giữa lợi ích quốc gia và ý chí cá nhân sẽ trở nên mờ nhạt hơn bao giờ hết.
Liệu sự thay đổi này chỉ là giải pháp tạm thời cho cuộc khủng hoảng nhân sự ở Việt nam hiện nay, hay nó sẽ trở thành một tiền lệ vĩnh viễn, nhưng thiếu vắng sự giám sát của tập thể?
Theo giới quan sát, nỗi lo ngại lớn nhất đó là, sự xói mòn của nguyên tắc lãnh đạo tập thể vốn được coi là một thứ “van an toàn” để ngăn chặn sự độc đoán và sự sai lầm của người đứng đầu.
Hơn nữa, việc mô hình quản trị của Trung Nam Hải được tái hiện tại Ba đình đã cho thấy xu hướng tập quyền đang thắng thế. Khi ấy, tính kỷ luật và sự trung thành với cá nhân ông Tô Lâm sẽ đứng trên mọi quy trình tập trung dân chủ trong nội bộ Đảng.
Đối với các đối tác quốc tế, hệ thống chính trị nhất thể hóa có thể tạo ra sự hợp lý hóa trong chính sách, nhưng nó lại đặt ra rủi ro về một kỷ nguyên quản trị dựa trên sức mạnh của hệ thống “Công an trị”, hơn là sự đồng thuận xã hội.
Kể từ tháng 4/2026, vận mệnh của hơn 100 triệu người dân Việt Nam sẽ gắn liền chặt chẽ với tầm nhìn và tham vọng của ông Tô Lâm.
Quốc hội khóa 16 tới đây, thay vì là cơ quan quyền lực cao nhất đại diện cho nhân dân, nay đang phải chấp nhận vai trò của một cơ quan mang tính thủ tục để phê chuẩn các quyết định của phe Công An.
Sự im lặng của hệ thống trị trước việc xóa sổ chế độ lãnh đạo tập thể từng được duy trì liện tục sau cải cách Kinh tế năm 1986 cho đến nay, chính là lời khẳng định cho sự trỗi dậy của chủ nghĩa quyền lực độc tôn.
Dù sự nhất thể hóa có thể mang lại sự ổn định trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, việc thiếu vắng các cơ chế phản biện, kiểm soát và điều chỉnh (check and balance) sẽ khiến hệ thống chính trị trở nên xơ cứng và dễ tổn thương hơn bao giờ hết.
Việt Nam đang bước vào cái gọi là “kỷ nguyên mới” khi tất cả có thể bị đánh đổi lấy sự tập trung quyền lực tuyệt đối và chủ nghĩa gia đình trị của ông Tô Lâm.
Tương lai của dân tộc vẫn còn là một ẩn số đầy thách thức, trong khi mọi quyền năng đều tập trung về một cá nhân.
Trà My – Thoibao.de
